Öňsöz:Şar klapanlary 1950-nji ýyllarda peýda boldy. Ylmyň we tehnologiýanyň çalt ösmegi, önümçilik tehnologiýasynyň we önüm gurluşynyň yzygiderli kämilleşdirilmegi bilen, ol bary-ýogy 50 ýylyň içinde esasy klapan görnüşine çalt ösdi. Ösen günbatar ýurtlarynda şar klapanlarynyň ulanylyşy ýylsaýyn artýar.
Şary klapan, esasan, turba geçirijisindäki gurşawyň akymyny kesmek, paýlamak we üýtgetmek üçin ulanylýar. Ony diňe 90 gradus öwürmek gerek we kiçi bir moment berk ýapylyp bilner. Şary klapan açar we ýapyjy klapan hökmünde ulanmak üçin iň amatlydyr.
Şar klapan adatça oturgyç möhüriniň materialy hökmünde rezin, neýlon we politetrafloroetileni ulanýandygy sebäpli, onuň iş temperaturasy oturgyç möhüriniň materialy bilen çäklendirilýär. Şar klapanynyň kesiş funksiýasy metal şaryň plastik klapan oturgyjyna basylmagy arkaly amala aşyrylýar, bu bolsa gurşawyň (ýüzýän şar klapan) täsiri astynda amala aşyrylýar. Belli bir kontakt basyşynyň täsiri astynda klapan oturgyjynyň möhür halkasy ýerli ýerlerde elastik-plastik deformasiýa sezewar bolýar. Bu deformasiýa şaryň önümçilik takyklygyny we ýüzüniň gödekligini kompensasiýa edip, şar klapanynyň möhürlenme işini üpjün edip biler.
Şar klapanlarynyň klapan oturgyjynyň möhürleýji halkasy adatça plastikden ýasalýandygy sebäpli, şar klapanlarynyň gurluşyny we işini saýlanda, şar klapanlarynyň ot çydamlylygyny we ot çydamlylygyny, esasanam nebit, himiýa, metallurgiýa we beýleki pudaklarda, ýanýan we partlaýjy gurşawlarda göz öňünde tutmaly. Eger şar klapanlar enjamlarda we turbageçiriji ulgamlarynda ulanylýan bolsa, ot çydamlylygyna we otdan goranmaga has köp üns berilmelidir.
Ball klapan aýratynlyklary
1. Iň pes akym garşylygyna eýedir (hakykatda nol). 2. Çalgyçsyz işlände ýapyşyp galmaz, şonuň üçin ony poslaýan gurşawlara we pes gaýnama temperaturasyndaky suwuklyklara ygtybarly ulanyp bolýar. 3. Uly basyş we temperatura aralygynda 100% möhürlenmäge ýetip bolýar. 4. Ol örän çalt açylyp-ýapylmagyny amala aşyryp bilýär we käbir gurluşlaryň açylyp-ýapylma wagty diňe 0,05 ~ 0,1 s, şonuň üçin synag skamýasynyň awtomatlaşdyrma ulgamynda ulanylyp bilner. Klapan çalt açylanda we ýapylanda, iş wagtynda zarba bolmaýar. 5. Sferiki ýapylma awtomatiki usulda ýerleşdirilip bilner. 6. Işleýiş gurşawy iki tarapdan hem ygtybarly möhürlenýär. 7. Doly açylanda we doly ýapylanda, şar we klapan oturgyjynyň möhürleýji ýüzleri gurşawdan bölünýär, şonuň üçin klapandan ýokary tizlikde geçýän gurşaw möhürleýji ýüzüň eroziýasyna sebäp bolmaz. 8. Kompakt gurluş we ýeňil agram bilen, ony pes temperaturaly gurşaw ulgamy üçin iň amatly klapan gurluşy hasaplap bolýar. 9. Klapan göwresi, esasanam klapan göwresiniň gurluşy kebşirlenende simmetriki bolýar, bu bolsa turba geçirijisinden gelýän dartgynlyga gowy çydap bilýär. 10. Ýapylýan bölek ýapylanda ýokary basyş tapawudyna çydap bilýär. 11. Doly kebşirlenen klapan göwresi bolan şar klapan gönüden-göni ýere gömülip bilner, şonuň üçin klapan içki bölekleri zaýalanmaýar we iň ýokary hyzmat möhleti 30 ýyla ýetip bilýär. Bu nebit we tebigy gaz turba geçirijileri üçin iň amatly klapandyr.
Şary klapanlaryň ulanylyşy
Şary klapanlaryň köp sanly özboluşly aýratynlyklary şary klapanlaryň ulanylyşynyň has giňdigini kesgitleýär. Adatça, iki pozisiýaly sazlamalarda berk möhürleme, palçyk, aşynma, kanallaryň kiçelmegi, çalt açylma we ýapylma hereketleri (1/4 öwrülişik açylma we ýapylma), ýokary basyşyň kesilmegi (şary klapanlar uly basyş tapawudy bolan turba geçiriji ulgamlary üçin maslahat berilýär), pes ses, kawitasiýa we gazlaşdyrma, atmosfera az mukdarda syzma, kiçi iş momenti we kiçi suwuklyk garşylygy bar.
Şar klapan ýeňil gurluşly, pes basyşly kesişli (kiçi basyş tapawudy) we poslaýjy gurşawly turba geçiriji ulgamy üçin hem amatlydyr. Şar klapanlary kriogen (kriogen) gurluşlarda we turba geçiriji ulgamlarynda hem ulanyp bolýar. Metallurgiýa senagatyndaky kislorod turba geçiriji ulgamynda berk ýag aýyrýan şar klapanlar talap edilýär. Nebit turba geçirijisindäki we gaz turba geçirijisindäki esasy liniýany ýerastyna gömmek zerur bolanda, doly deşikli kebşirlenen şar klapan ulanylmalydyr. Sazlama öndürijiligi zerur bolanda, V görnüşli açylýan ýörite gurluşly şar klapan saýlanmalydyr. Nebit, nebit-himiýa, himiýa, elektrik energiýasy we şäher gurluşygynda, iş temperaturasy 200 gradusdan ýokary bolan turba geçiriji ulgamlary üçin metaldan metala möhürleýji şar klapanlar saýlanyp bilner.
Şary klapanlaryň ulanylyş prinsipi
Nebit we tebigy gaz geçiriji esasy liniýalar, arassalanmaly we ýerastyna gömülmeli turbalar üçin ähli geçelgeli we ähli kebşirlenen gurluşly şar klapan saýlaň; ýere gömülýän bolsa, ähli geçelgeli kebşirlenen birleşmeli ýa-da flanşly birleşmeli şar klapan saýlaň; şaha turbasy üçin, flanşly birleşme, kebşirlenen birleşme, doly ýa-da kiçeldilen diametrli şar klapan saýlaň. Arassalanan nebitiň turbalary we saklaýyş enjamlary flanşly şar klapanlaryny ulanýar. Şäher gazynyň we tebigy gazyň turbalarynda flanşly birleşmeli we içki dişli birleşmeli ýüzýän şar klapan saýlanýar. Metallurgiýa ulgamynda kislorod turba ulgamynda berk ýagsyzlandyryjy işden geçen we flanşly üýtgemeýän şar klapan ulanmak maslahat berilýär. Pes temperaturaly gurşawyň turba ulgamynda we enjamynda klapan örtükli pes temperaturaly şar klapan saýlanmaly. Nebiti gaýtadan işleýän enjamyň katalitik kreking enjamynyň turba ulgamynda göteriji steržen görnüşli şar klapan saýlanyp bilner. Himiki ulgamlarda kislota we şer ýaly korroziw gurşawlaryň enjamlarynda we turba ulgamlarynda austenitik poslamaýan polatdan ýasalan ähli poslamaýan polat şar klapanlary we klapan oturgyjynyň möhürleýji halkasy hökmünde PTFE saýlanmaly. Metall-metal möhürleýji şar klapanlary turba geçiriji ulgamlarynda ýa-da metallurgiýa ulgamlarynda, energiýa ulgamlarynda, nebit-himiýa zawodlarynda we şäher ýyladyş ulgamlarynda ýokary temperaturaly gurşawyň enjamlarynda ulanylyp bilner. Akymy sazlamak zerur bolanda, V görnüşli açylýan gurçuk dişli hereketlendirijili, pnewmatiki ýa-da elektrik düzgünleşdiriji şar klapan saýlanyp bilner.
Gysgaça mazmuny:Şary klapanlaryň ulanylyşy örän giň, ulanylyş görnüşleri we mukdary henizem giňelýär we olar ýokary basyş, ýokary temperatura, uly diametr, ýokary möhürleme öndürijiligi, uzak ömür, ajaýyp sazlama öndürijiligi we bir klapanyň köp funksiýalylygy ugrunda ösýär. Onuň ygtybarlylygy we beýleki öndürijilik görkezijileri ýokary derejä ýetdi we derweze klapanlarynyň, globus klapanlarynyň we düzgünleşdiriji klapanlaryň ornuny bölekleýin eýeledi. Şary klapanlaryň tehniki ösüşi bilen, ol ýakyn wagtda, esasanam nebit we gaz geçirijilerinde, nebiti gaýtadan işleýän krakerlerde we ýadro senagatynda has giňden ulanylar. Mundan başga-da, şary klapanlar beýleki pudaklarda uly we orta kalibrli, orta we pes basyşly ugurlarda hem esasy klapan görnüşleriniň birine öwrüler.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 1-nji apreli