Ball klapan näme: ulanmak we ulanmak boýunça görkezmeler

Şary klapan, açylýan we ýapylýan bölekleri bolan klapan (top) klapan sütüniniň tarapyndan herekete getirilýär we şar klapanynyň okunyň daşyndan aýlanýar. Berk möhürlenen V görnüşli şar klapan V görnüşli şar özeni bilen berk garyndy bilen kebşirlenen metal klapan oturgyjynyň arasynda güýçli kesiş güýjine eýedir, bu bolsa, esasan, süýümleri, kiçijik gaty bölejikleri we ş.m. öz içine alýan gurşawlar üçin amatlydyr. Köp taraply şar klapan diňe bir turba geçirijisindäki gurşawyň birleşmegini, ugruny we akym ugruny çeýelik bilen dolandyryp bilmän, eýsem beýleki iki kanaly birikdirmek üçin islendik kanaly ýapyp hem bilýär. Bu görnüşli klapanlar, adatça, turba geçirijisinde gorizontal gurnalmalydyr. Şar klapanlar hereketlendirme usulyna görä pnewmatik şar klapanlaryna, elektrik şar klapanlaryna we el bilen işleýän şar klapanlaryna bölünýär.

Ball klapan näme?

AŞar klapanlar 1950-nji ýyllarda oýlap tapyldy. Ylmyň we tehnologiýanyň çalt ösmegi, önümçilik prosesleriniň we önüm gurluşlarynyň yzygiderli kämilleşdirilmegi bilen, şar klapanlar bary-ýogy 40 ýylyň içinde çalt depginde esasy klapan görnüşine öwrüldi. Günbatar senagatlaşan ýurtlarynda şar klapanlaryň ulanylyşy ýylsaýyn artýar.

Meniň ýurdumda şarly klapanlar nebiti gaýtadan işlemekde, uzak aralyklara turba geçirijilerde, himiki serişdelerde, kagyz öndürmekde, derman senagatynda, suwy tygşytlamakda, elektrik energiýasynda, şäher dolandyryşynda, polat öndürmekde we beýleki pudaklarda giňden ulanylýar we olar milli ykdysadyýetde möhüm rol oýnaýar. Onuň aýlanyş hereketi 90 gradus, tıgyjyň göwresi sfera şekilli we onuň okundan geçýän tegelek deşik ýa-da kanal bar.

Şary klapanlar, esasan, turba geçirijisindäki gurşawyň akymyny kesmek, paýlamak we üýtgetmek üçin ulanylýar. Onuň berk ýapylmagy üçin diňe 90 gradus aýlanmagy we örän kiçi bir moment gerek. Şary klapanlar açarlar we kesiji klapanlar, V görnüşli şary klapanlar hökmünde ulanmak üçin iň amatlydyr. Turba geçirijisiniň parametrlerine üns bermekden başga-da, elektrik klapanlary ulanylyşynyň daşky gurşaw şertlerine hem aýratyn üns bermelidir. Elektrik klapanlaryndaky elektrik enjamy elektromehaniki enjam bolany üçin, onuň ulanylyş ýagdaýyna ulanylyş gurşawy uly täsir edýär.

Ball klapanlaryň aýratynlyklary nämelerdir 

• Eginmäge garşylykberk möhürlenen şar klapanynyň klapan özeni legirlenen polatdan püskürtme arkaly kebşirlenenligi sebäpli,möhürleýji halka legirlenen polatdan ýasalandyr, şonuň üçin berk möhürlenen şar klapan çalşylanda köp aşynma döretmez. (Onuň gatylyk koeffisiýenti 65-70):

• Gowy möhürleme işiGaty möhürlenen şar klapanynyň möhüri el bilen zymlanýandygy sebäpli, ony diňe klapan özeni we möhürleýji halka doly gabat gelýänçä ulanyp bolýar. Şonuň üçin onuň möhürleýjiligi ygtybarlydyr.

• Pes moment: berk möhürlenen şar klapanynyň möhürleýji halkasynyň aşagynda möhürleýji halkany we klapan özenini berk saklamak üçin ýaz ulanylýandygy sebäpli, daşarky güýç ýazyň öňünden ýüklenmesinden geçende açar örän ýeňil bolýar.

• Uzak wagtlap hyzmatdurmuş: Ol nebit, himiýa senagaty, elektrik energiýasyny öndürmek, kagyz önümçiligi, atom energiýasy, awiasiýa, raketalar we adamlaryň gündelik durmuşynda giňden ulanylýar.

Ball klapanlaryň artykmaçlyklary nämelerdir

Beýleki klapan görnüşleri bilen deňeşdirilende, şar klapanlar çalt, ýumşak we ygtybarly açylýar, giňden ulanylýar we aşakdaky artykmaçlyklara eýedir:

1. Itek podşipnigi klapan sütunynyň sürtülme momentini azaldýar, bu bolsa klapan sütunynyň uzak wagtlap ýumşak we çeýe işlemegini üpjün edip biler.
2. Antistatik funksiýa: Geçiş prosesinde emele gelýän statik elektrik energiýasyny geçirmek üçin top, klapan sapagy we klapan göwdesiniň arasynda ýaz goýulýar.
3. Şeýle materiallar sebäpliPolitetrafloroetilen gowy öz-özüni ýaglaýan häsiýetlere we top bilen sürtülme ýitgisine eýe, top klapanlary uzak ömürli.
4. Kiçi suwuklyk garşylygy: Pnewmatik şar klapanlary ähli klapan kategoriýalarynyň arasynda iň kiçi suwuklyk garşylygyna eýedir. Kiçi diametrli pnewmatik şar klapanlar üçin hem olaryň suwuklyk garşylygy gaty kiçi.
5. Ygtybarly klapan sütün möhüri: Klapan sütün diňe aýlanýandygy, ýöne galdyrylmaýandygy sebäpli, klapan sütüniniň gaplama möhüriniň zaýalanmagy aňsat däl we orta basyşyň ýokarlanmagy bilen möhürleme ukyby artýar.
6. Klapan oturgyjynyň gowy möhürlenme ukyby: Politetrafloroetilen ýaly elastik materiallardan ýasalan möhürleme halkasyny möhürlemek aňsat we şar klapanynyň möhürlenme ukyby orta basyşyň ýokarlanmagy bilen artýar.
7. Suwuklyga garşylyk az, doly diametrli şar klapanlaryň aslynda akym garşylygy ýok.
8. Ýönekeý gurluş, kiçi ölçeg we ýeňil agram.
9. Berk we ygtybarly. Onuň iki sany möhürleýji ýüzi bar we şar klapanynyň möhürleýji ýüz materiallary dürli plastmassalary giňden ulanýar, gowy möhürleýjilik ukybyna eýedir we doly möhürlemegi üpjün edip bilýär. Şeýle hem, ol wakuum ulgamlarynda giňden ulanylýar.
10. Işletmek aňsat, çalt açylýar we ýapylýar, doly açylandan doly ýapylýança 90° öwrülýär, uzak aralykdan dolandyrmak üçin amatly.
11. Aňsat tehniki hyzmat, şar klapan ýönekeý gurluşa eýedir we möhürleýji halka, adatça, herekete getirilýär, bu bolsa sökmek we çalşyrmak üçin amatlydyr.
12. Doly açylanda ýa-da doly ýapylanda, topuň we klapan oturgyjynyň möhürleýji ýüzi gurşawdan bölünip durýar we gurşaw geçende klapan möhürleýji ýüzüniň eroziýasyna sebäp bolmaz.
13. Ulanylyşy giň, diametrleri birnäçe millimetrden birnäçe metre çenli bolup, ýokary wakuumdan ýokary basyşa çenli ulanylyp bilner.
14. Şary klapan açylýan we ýapylýan prosesde süpüriji häsiýete eýe bolany üçin, ony asma gaty bölejikleri bolan gurşawlarda ulanyp bolýar.
15. Ýokary gaýtadan işlemegiň takyklygy, gymmat bahasy, ýokary temperaturada ulanmak üçin amatly däl, eger turba geçirijisinde hapaçylyklar bolsa, hapaçylyklar bilen ýapylmagy aňsat, netijede klapan açylyp bilinmez.

Ball klapanlaryň kategoriýalary nämelerdir

 Funksiýanyň klassifikasiýasy

• Aýlanyp geçýän klapan: şar klapanlar, adatça, statik suw bilen açylýar, şonuň üçin aýlanyp geçýän klapanlar ilki basyşy deňleşdirmek üçin gurnalýar, ýagny iki tarapy hem suw bilen doldurylýar;
• Howa klapanySuw doldurylanda, howa aýrylýar we suw ýüzüjisi klapany awtomatiki usulda ýapýar; suw boşaldylanda, howa goşulýar we suw ýüzüjisi awtomatiki usulda aşak düşýär;
• Basyşy gowşadyjy klapan:klapan açylanda we ýapylanda, klapan bilen möhürleýji örtügiň arasyndaky basyşly suw möhürleýji örtügiň aşynmagynyň öňüni almak üçin aýrylýar;
• Drenaj klapany: top örtüginiň aşaky böleginden hapa suwlary boşadyň.

Ball klapan aktuatorynyň klassifikasiýasy

• Pnewmatik şar klapan
• Elektrikli şar klapan
• Gidrawliki şar klapan
• Pnewmatik we gidrawliki şar klapan
• Elektro-gidrawlik şar klapan
• Turbina geçirijisi üçin şar klapan

Şary klapan örtüginiň/göwresiniň materialy boýunça klassifikasiýa

• Metall Materially Ball Valve: ýalyUglerodly polatdan ýasalan şar klapanlar, legirlenen polatdan ýasalan klapanlar, poslanmaýan polatdan ýasalan şar klapanlar, çoýun klapanlar, titan legirlenen klapanlar, monel klapanlar, mis legirlenen klapanlar, alýumin legirlenen klapanlar, gurşun legirlenen klapanlarwe ş.m.
• Metall göwdeli astarly klapanlar: rezin bilen örtülen klapanlar, ftor bilen örtülen klapanlar, gurşun bilen örtülen klapanlar, plastik bilen örtülen klapanlar, emal bilen örtülen klapanlar ýaly.
• Metall däl materiallardan ýasalan klapanlar: keramiki klapanlar, aýna klapanlar, plastik klapanlar ýaly.

Şar klapanlaryň esasy parametrleri

• Nominal basyş: PN1.0-42.0MPa, ANSI KLASSY 150-2500, JIS10-20K
• Nominal diametr: DN6~1200, NPS 1/4~48
• Baglanyşygyň soňy: flanes, dumly kebşirleme, sapak, rozetka kebşirleme we ş.m.
• Degişli temperatura: -196℃~540℃;
• Operasiýa: el bilen işleýän, gurçuk dişli geçiriji, pnewmatik, elektrik, gidrawliki, gaz-suwuklyk birleşdiriji, elektro-gidrawliki birleşdiriji;
• Klapan göwdesiniň materialy: WCB, ZG1Cr18Ni9Ti, ZG1Cr18Ni12Mo2Ti, CF8(304), CF3(304L), CF8M(316), CF3M (316L), Ti., Suw, bug, ýag, azot kislotasy, sirke kislotasy, oksidleýji gurşaw, karbamid we beýleki serişdeler üçin dürli materiallar ulanylyp bilner.

Turbageçirijisine şar klapanlaryny gurnamak usuly we ädimleri 

1. Flanşyň ujunyň iki tarapyndaky gorag örtüklerini aýryň we klapan doly açylanda ony ýuwuň we arassalaň.
2. Gurnamadan öň, tutuş maşyn görkezilen signala (elektrik ýa-da gaz) laýyklykda synagdan geçirilmelidir (daşamakdan dörän titremeleriň işine täsir etmeginiň öňüni almak üçin) we ony diňe synagdan geçenden soň (elektrik hereketlendirijiniň zynjyr shemasyna laýyklykda simler) onlaýn gurnamak mümkin.
3. Turba geçirijisine birikdirmezden öň, turba geçirijisindäki galan hapa zatlary ýuwup arassalaň (bu maddalar klapan oturgyjyna we topuna zyýan ýetirip biler).
4. Gurnama wagtynda, aktuatora we aksessuarlara zeper ýetmezçilik etmek üçin klapanyň aktuator bölegini göteriji nokady hökmünde ulanmaň.
5. Bu görnüşli klapan turba geçirijisiniň gorizontal ýa-da dik ugry boýunça gurnalmalydyr.
6. Gurnaw nokadynyň golaýyndaky turba geçirijisi çökmeli däl ýa-da daşarky güýçlere sezewar edilmeli däl. Turba geçirijisiniň gyşarmagyny aradan aýyrmak üçin turba kronşteýnlerini ýa-da daýançlaryny ulanyp bolýar.
7. Turba geçirijisine birikdirilenden soň, flanes birleşdiriji boltlaryny görkezilen moment bilen çarpaz berkidiň.

Ball klapanlaryň degişli ýagdaýlary

Şari klapanlar adatça klapan oturgyjynyň möhürleýji halkasy hökmünde rezin, neýlon we politetrafloroetileni ulanýandygy sebäpli, olaryň iş temperaturasy klapan oturgyjynyň möhürleýji halkasynyň materialy bilen çäklendirilýär. Şari klapanyň ýapma täsiri metal şariň plastik şariniň oturgyjyna basylmagy bilen gazanylýar, sebäbi ol gurşawyň (ýüzýän şari klapan) täsiri astynda ulanylýar. Şariniň oturgyjynyň möhürleýji halkasy belli bir kontakt basyşy astynda ýerli ýerlerde elastik-plastik deformasiýa sezewar bolýar. Bu deformasiýa şariň önümçilik takyklygyny we ýüzüniň gödekligini kompensasiýa edip, şari klapanyň möhürleýji işini üpjün edip biler.

Şar klapanynyň klapan oturgyjynyň möhüri adatça plastikden ýasalýandygy sebäpli, şar klapanynyň gurluşyny we işini saýlanda, esasanam nebit, himiýa, metallurgiýa we beýleki bölümlerde, şar klapanynyň ýangyna çydamlylygyny we ýangyna garşy durmagyny göz öňünde tutmaly we ýangyn howply we partlaýjy serişdeleri bolan enjamlarda we turbageçiriji ulgamlarynda şar klapanlary ulanmakda ýangyna çydamlylyga we ýangyna garşy durmaga has köp üns bermeli.

Umuman, şarly klapanlar iki pozisiýaly sazlama, berk möhürleme, palçyk, aşynma, kiçelme kanaly, çalt açylma we ýapylma hereketi (1/4 öwrülişik açylma we ýapylma), ýokary basyş kesilmesi (uly basyş tapawudy), pes ses, kawitasiýa we gazlaşdyrma, atmosfera az syzma, kiçi iş momenti we kiçi suwuklyk garşylygy bolan turba geçiriji ulgamlarynda maslahat berilýär.

Şar klapanlar ýeňil gurluşly, pes basyşly kesiji (kiçi basyş tapawudy) we poslaýjy gurşawly turba geçiriji ulgamlary üçin hem amatlydyr. Şar klapanlar pes temperaturaly (çuňňur sowuk) enjamlarda we turba geçiriji ulgamlarynda hem ulanylyp bilner. Metallurgiýa senagatynyň kislorod turba geçiriji ulgamynda berk ýagdan arassalanan şar klapanlar ulanylmaly. Nebit we gaz turba geçirijisindäki esasy turba geçirijisini ýerastyna gömmek zerur bolanda, doly deşikli kebşirlenen şar klapan ulanylmaly. Düzgünleşdiriji iş talap edilende, V görnüşli açylýan ýörite gurluşly şar klapan saýlanmaly. Nebit, nebit-himiýa, himiýa, elektrik energiýasy we şäher gurluşygynda, iş temperaturasy 200 gradusdan ýokary bolan turba geçiriji ulgamlary üçin metaldan metala möhürlenen şar klapanlar saýlanyp bilner.

Ball klapanlaryň artykmaçlyklary we kemçilikleri

Ball Klapanlaryň Artykmaçlyklary:

1. Ol iň pes akym garşylygyna eýedir (aslynda 0);
2. Iş wagtynda (ýaglaýjy serişde ýok wagty) ýapyşyp galmaýandygy sebäpli, ony aşyndyryjy gurşawlarda we pes gaýnaýan suwuklyklarda ygtybarly ulanyp bolýar;
3. Ol uly basyş we temperatura aralygynda doly möhürlenmäge ýetip bilýär;
4. Ol çalt açylyp-ýapylyp bilýär, käbir gurluşlaryň açylyp-ýapylma wagty bolsa diňe 0,05 ~ 0,1 sekunt, bu bolsa synag stendiniň awtomatlaşdyrma ulgamynda ulanylyp bilinmegini üpjün edýär. Klapan çalt açylyp-ýapylanda, işleýiş zarbasyz bolýar.
5. Sferiki ýapyjy bölek awtomatiki usulda serhet pozisiýasynda ýerleşip biler;
6. Işleýiş serişdesi iki tarapdan hem ygtybarly möhürlenýär;
7. Doly açylanda we doly ýapylanda, topuň we klapan oturgyjynyň möhürleýji ýüzi gurşawdan bölünip durýar, şonuň üçin klapandan ýokary tizlikde geçýän gurşaw möhürleýji ýüziň eroziýasyna sebäp bolmaz;
8. Gurluş ykjam we ýeňil, şeýle hem ony pes temperaturaly orta ulgamlar üçin iň amatly klapan gurluşy hasaplamak bolar;
9. Klapan göwdesi simmetriki, esasanam kebşirlenen klapan göwdesiniň gurluşy, ol turba geçirijisinden gelýän streslere gowy çydap bilýär;
10. Ýapylýan bölek ýapylanda ýokary basyş tapawudyna çydap bilýär. ⑾ Doly kebşirlenen klapan göwdesi bolan şarly klapan gönüden-göni ýerastyna gömülip bilner, şonuň üçin klapan içki bölekleri poslanmaýar we iň ýokary hyzmat möhleti 30 ýyla ýetip biler. Bu nebit we tebigy gaz turbalary üçin iň amatly klapandyr.

Ball klapanlaryň kemçilikleri

1. Şari klapanyň esasy klapan oturgyjynyň möhürleýji halkasy politetraftor etilenden ýasalandygy sebäpli, ol uly giňelme koeffisiýentine eýedir, sowuk akyma duýgurdyr we pes ýylylyk geçirijiligine eýedir. Şonuň üçin möhürleýji material gatylaşanda, möhüriň ygtybarlylygyna zeper ýeter.
2. Mundan başga-da, politetrafloroetilen pes temperatura garşylygyna eýedir we diňe 180°C-den pes temperaturada ulanylyp bilner. Eger temperatura bu temperaturadan geçse, möhürleýji material könelişer. Uzak möhletli ulanylyş göz öňünde tutulanda, ol, adatça, diňe 120°C-de ulanylýar.
3. Onuň sazlama işi stop klapanyndan, esasanam pnewmatik klapandan (ýa-da elektrik klapanyndan) has ýaramaz.